„მიშას ნაგვები ხართ“ - შელაპარაკება ბოტანიკურ ბაღში

„მიშას ნაგვები ხართ“ - შელაპარაკება ბოტანიკურ ბაღში

სიახლის სრულად ნახვა
სადა არაყი სადა არაყს, უბრალო, წმინდა არაყს უწოდებენ, უტკბილოს, უსურნელოს, შეუზავებელს. სიტყვა „სადა“ იხმარება ზოგი ისეთი სიტყვის მსაზღრელადც, რომელსაც მსგავსად „სადა არაყისა“, თითქოს არ შეეფერება და მოულოდნელია. მაგალითად: სადა დღე. „სადა დღე“ ნიშნავს ჩვეულებრივ სამუშაო დღეს. კვირა და უქმე დღეები სადა დღეები არ შედიან. „ქართ. ენის განმარტებით ლექსიკონს“ შემჩნეული და ახსნილი აქვს სადა დღე და სადა ფრინველი (ბეღურა). ეს მაგალითები დამოწმებულია ლ. არდაზიანისა და ი. გოგებაშვილის ნაწერებით. სტ. მენთეშაშვილის ლექსიკონში არის სადა კედელიც, კედელი, რომელსაც არაფერი აქვს დატანებული (წალო, განჯინა, ბუხარი...).
საკავთიხეო მდინარე კავთურის ხეობა თავისი სოფლებით, მიწა-წყლით.
საკაცე კაცობის ნიშანი: „საკაცეში ბიჭია!“
სამანის ბარტყი პატარა ქვა, რომელსაც სამანს ჩაუგდებენ გვერდით, სანამ სასამნე ორმოს მიწით ამოავსებენ და დატკეპნიან. სამანის ქვას მოზრდილსა და მოგრძოს არჩევენ რომ მიწის ზემოთ კარგად ჩანდეს, სამანის ბარტყს კი თავი ოდნავ აქვს მიწიდან ამოჩრილი და ცოტათი მოჩანს. „ბარტყი“ სამანის საყრდენიც არის და სანიშნოც. სხვა უბრალო ქვებისგან გამოსარჩევად.
სამანის ნახშირი სანამ სამანს ორმოში ჩააგდებენ (ჩასვამენ), ორმოს ძირში „ხაკა ნახშირს“ (დაფშვნილ ნახშირს) ჩაყრიან: თუ სამანს ვინმე ადგილს შეუცვლის, ან ჟამთა ვითარებაში ქვა ამოვარდება და სამანი დაიშლება – ნახშირის კვალი მაინც დარჩება. ნახშირი მიწაში დიდხანს სძლებს და თავის ირგვლივ ნიადაგსაც აშავებს. ამ კვალით ნასამნარის მიგნება ადვილია.
სამეტო ძმები რომ გაიყრებიან, ვისაც ნაკლები ან ცუდი წილი შეხვდება, რამეს დაუმატებენ. ამ დამატებულს „სამეტო“ ჰქვია.
საკუთარი „საკუთარი“ იხმარება წმინდას, გაურეველის მნიშვნელობით. მაგალითად, „წმინდა პურს, რომელშიც სიმინდი ან ქერი არ ურევია, „საკუთარი პური“ ჰქვია. სიმინდაგრეულ პურს „მჭადპური“ ჰქვია, ქერგარეულს – „ქერჭრელი“. უკენჭო, მიწაგაურეველ ქვიშას „საკუთარი ქვიშა“ ეწოდება.
საკოცნელი და საწვეროსნო „საკოცნელი“ ლოყაა, „საწვეროსნო“ წვერის ადგილი, ნიკაპი. „საკოცნელი მეუბნება!“ – იტყვიან, როცა ლოყა ექავებათ. როცა ნიკაპი ექავებათ, ამბობენ „საწვეროსნო მეუბნებაო“. ხალხური ახსნით, როცა „საკოცნელი გეუბნება“, ახლობელი, სასურველი ქალი გესტუმრება, ხოლო, როცა „საწვეროსნო გეუბნება“, – ვაჟი. ამ თქმებს უმთავრესად შვილების მომლოდინე დედა ქალები ხმარობენ. „ამ დილით საკოცნელიც მეუბნებოდა და საწვეროსნოც, დღეს ვინმე გაგახარებსო და მართლაც ორივენი მომიხვედით!“ ამ ხალხურ თქმებთან დაკავშირებით საგულისხმოა შ. რუსთაველის პოემის ერთი ადგილი: ვაზირმან ცნა, გაეგება: ჩემსა მზეა ამოსრული, ამას თურმე მახარებდა დღეს ნიშანი სახარული. პოემის ამ ადგილის მიხედვით ვაზირი წინასწარ გრძნობდა, რომ ვიღაც სასურველი სტუმარი ეწვეოდა და ამას თურმე ახარებდა – ეუბნეოდა რაღაც „სახარული ნიშანი“, რაც შესაძლოა, პოეტს მსგავსი ხალხური გაგებით ჰქონდეს ნაგულისხმევი. საბა ორბელიანის ლექსიკონში „საკოცნელი“ და „საწვეროსნო“ არ არის. „განმარტებით ლექსიკონში“ ახსნილია „საწვერე სახეზე ის ადგილი, სადაც წვერი ამოდის“, და იქვე მოყვანილია მაგალითი ხალხური ლექსიდან: „საწვერე რომ გექავებოდეს, წვიმა მოვა“. აქაც მსგავსი მოვლენაა შენიშნული.
სამომავლო სამერმისო, მომავლისა. დ. ჩუბინაშვილს აქვს „საწაღმართო, სამომავლო“.
სამოჯამაგირო ზვარე ამჟამად ეს გამოთქმა იხმარება გადატანით „სასაუბრე-სალაყბოს“ მნიშვნელობით, ძველად ერქვა მოჯამაგირეთა თავშესაყარ, დასასვენებელ ადგილს, უმთავრესად მზიანსა და მზვარეს.